İran altın yaptırımları, 2026 sonbaharında kuyumcu, sarraf ve döviz bürolarının en çok soru sorduğu uyum konularından birine dönüştü. ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), 24 Ağustos 2026'da İran ekonomisinin altın sektörünü de içeren beş sektörü yaptırım kapsamına aldı; 4 Eylül'de Türkiye merkezli bir yatırım bankasını ve iki iştirakini listeledi; 5 Ekim'de ise İran'la iş yapmayı sürdüren yabancı finans kuruluşlarına açık bir uyarı yayımladı. Aynı dönemde yayımlanan FATF Türkiye raporu da İran'a yönelik BM yaptırımlarının uygulanmasında bir boşluk tespit etti. Bu yazıda kararların ne söylediğini, Türkiye'de hukuken neyin bağlayıcı olduğunu ve tezgâhta neye dikkat edilmesi gerektiğini resmî kaynaklara dayanarak, bilgilendirme amacıyla özetliyoruz. Yazı hukuki görüş değildir; somut bir durumda uzman desteği alınmalıdır.
Özet
- OFAC, 24 Ağustos 2026'dan geçerli olarak E.O. 13902 kapsamında İran ekonomisinin dijital varlık, teknoloji, altın, havacılık ve denizcilik sektörlerini belirledi; bu sektörlerde faaliyet gösterdiği tespit edilen kişi, nerede bulunursa bulunsun yaptırıma tabi tutulabilir.
- 4 Eylül 2026'da OFAC, Türkiye merkezli bir yatırım bankasını İran ekonomisinin finans sektöründe faaliyet gerekçesiyle, bankanın iki iştirakini de bankanın sahipliği veya kontrolü altında oldukları gerekçesiyle listeledi. OFAC'ın açıklamasına göre banka, İran bağlantılı bir ağın petrol gelirlerini Türkiye'ye aktarmasını ve bu fonların burada para bozdurma aracıları eliyle nakde ve altına çevrilmesini sağlamak amacıyla kurulmuştu.
- 5 Ekim 2026 tarihli OFAC uyarısı, İran'la veya İran finans sektörüyle iş yapmayı sürdüren yabancı finans kuruluşlarının yaptırıma tabi tutulabileceğini; yaptırımlı İran finans kuruluşlarıyla işlem yapmayı sürdürenlerin ise önceden bildirim yapılmadan hedef alınabileceğini yazdı.
- OFAC ve AB kararları Türkiye'de kendiliğinden bağlayıcı değildir. Türkiye'de bağlayıcı olan, 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar uyarınca Cumhurbaşkanı Kararıyla alınıp Resmî Gazete'de yayımlanan malvarlığı dondurma kararlarıdır; bunların başlıcası BM Güvenlik Konseyi listelerine dayanır, 6415 sayılı Kanun ayrıca yabancı devlet talepleri (md. 6) ve ulusal düzeyde alınan kararlar (md. 7) için de yol öngörür. Ancak muhabir bankalar bu riski fiilen müşterilerine, yani kuyumcu ve döviz bürosu hesaplarına yansıtır.
- FATF'ın Türkiye 5. tur raporu, yerinde ziyaretin sonu (Kasım 2025) itibarıyla, BM'nin İran yaptırımlarının 27 Eylül 2025'te yeniden uygulanmaya başlamasının ardından uygulama düzenlemelerinin 1737 sayılı karar ve devamına uyarlanmadığını, bu nedenle o tarihten bu yana İran'a ilişkin hedefli mali yaptırımların BM kararları ve FATF standartlarıyla uyumlu uygulandığının kabul edilemeyeceğini yazdı ve R.7'yi "kısmen uyumlu" olarak derecelendirdi.
- İran, FATF'ın Haziran 2026 itibarıyla "eylem çağrısı" listesindedir; Tedbirler Yönetmeliği md. 25, riskli ülkelerle ilgili iş ilişkilerinde özel dikkat ve bilgi toplama yükümlülüğü getirir.
1. OFAC'ın 24 Ağustos 2026 kararı: altın sektörü artık açıkça hedefte
ABD Hazine Bakanlığı 24 Ağustos 2026'da İran'a yönelik geniş kapsamlı bir ekonomik baskı kampanyası başlattığını duyurdu. Kampanyanın en dikkat çeken parçası, OFAC Direktörünün imzasıyla yayımlanan sektör belirlemesidir: 10 Ocak 2020 tarihli 13902 sayılı Başkanlık Kararnamesinin (E.O. 13902) 1(a)(i) bölümü, İran ekonomisinin havacılık, dijital varlık, altın, denizcilik ve teknoloji sektörlerine uygulanır hale getirildi. Belgeye göre bu sektörlerde faaliyet gösterdiği belirlenen herhangi bir kişi yaptırıma tabi tutulabilir; Hazine'nin basın açıklaması bunu "nerede bulunursa bulunsun" ifadesiyle vurguluyor.
Altının neden listede olduğunu Hazine'nin kendi açıklaması anlatıyor: resmî finans sektörü zayıfladıkça İran yönetiminin riyali altınla dengelemeye ve enflasyona karşı altınla korunmaya çalıştığı belirtiliyor. Açıklama, havacılık sektörü başlığında da altının ve nakdin vekil yapılara taşınmasından söz ediyor. Bu belirleme, daha önce İran'ın finans ile petrol ve petrokimya sektörleri için yapılan benzer belirlemelerin üzerine eklendi.
Kuyumcu açısından önemli nokta şudur: belirleme, bir kişiyi otomatik olarak listeye almaz; OFAC'a, İran'ın altın sektöründe faaliyet gösterdiğini tespit ettiği kişiyi listeleme yetkisi verir. Hangi faaliyetin "İran'ın altın sektöründe faaliyet" sayılacağı her somut olayda OFAC'ın değerlendirmesine bağlıdır. Sıradan bir perakende satışın bu kapsama girip girmediğine ilişkin genel bir kesinlik kurmak mümkün değildir; ancak İran'a yönelik altın ticareti, aracılığı veya finansmanı açıkça risk alanının içindedir.
2. 4 Eylül listelemesi ve 5 Ekim uyarısı: Türkiye bağlantısı
4 Eylül 2026'da OFAC, aynı kampanya kapsamında Türkiye merkezli bir yatırım bankasını E.O. 13902 uyarınca İran ekonomisinin finans sektöründe faaliyet gerekçesiyle, bankanın Türkiye'deki iki iştirakini ise bankanın sahipliği veya kontrolü altında bulundukları gerekçesiyle listeledi. OFAC'ın açıklamasındaki iddiaya göre banka, İran'a bağlı bir ağın petrol gelirlerini Türkiye'ye aktarmasını ve bu fonların burada para bozdurma aracıları ("money exchangers") eliyle nakde ve altına çevrilmesini sağlamak amacıyla kurulmuştu. Bu, OFAC'ın tek taraflı tespitidir; kuruluşlar hakkında Türkiye'de verilmiş bir yargı kararı anlamına gelmez. Ancak tarif edilen tipoloji (yurt dışından gelen fonun Türkiye'de nakde ve altına dönüştürülmesi) doğrudan kuyumcu ve döviz bürosu tezgâhını ilgilendirir.
5 Ekim 2026 tarihli OFAC uyarısı ("Notice to Foreign Financial Institutions Conducting Business with Iran") tabloyu tamamladı. Uyarı; Ağustos'taki sektör belirlemesini, 28 Ağustos'ta BAE'de faaliyet gösteren bir bankanın ABD muhabir bankacılık erişiminin kesilmesini, 4 Eylül'deki Türkiye listelemesini ve 14 Eylül'de Rusya merkezli bir bankanın listelenmesini art arda sıralıyor. Mesaj nettir: yaptırımlı İran finans kuruluşlarıyla işlem yapmayı sürdüren yabancı finans kuruluşları önceden bildirim olmaksızın hedef alınabilir ve bu ilişkileri derhal sonlandırmaları beklenir. Uyarının ikinci sayfası, İran'ın paravan ve kabuk şirketler ile güvenilir aracılardan oluşan "gölge bankacılık" ağlarına dayandığını hatırlatıyor ve bu ağlara maruz kalabilecek kuruluşlardan risk bazlı tespit ve önleme adımları istiyor.
3. Türkiye'de hukuken bağlayıcı olan ne?
Burada ayrımı doğru kurmak gerekir. OFAC ve AB yaptırım kararları Türk hukukunda kendiliğinden bağlayıcı değildir. Türkiye'de hedefli mali yaptırımların dayanağı iki kanundur: terörizmin finansmanı için 6415 sayılı Kanun, kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı için 7262 sayılı Kanun. BM Güvenlik Konseyi listelerine dayanan dondurma kararları Cumhurbaşkanı Kararıyla Resmî Gazete'de yayımlanır ve mevzuat gecikmeksizin uygulanmalarını öngörür (FATF'ın bu konudaki tespitleri için 4. bölüme bakın). Bunların yanında 6415 sayılı Kanunun 6. maddesi uyarınca yabancı devlet talebi üzerine ve 7. maddesi uyarınca ulusal düzeyde alınan dondurma kararları da bulunur; bunlar da Resmî Gazete'de yayımlanır ve bağlayıcıdır. Liste türlerini, ceza hükümlerini ve eşleşmede izlenecek adımları yaptırım taraması rehberimizde ayrıntılı anlattık.
23 Eylül 2026'da yayımlanan 34 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği, 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar kapsamına giren BM Güvenlik Konseyi listeleme kararları için ayrı bir mekanizma kurdu: listeleme bilgileri MASAK'ın internet sitesinde duyurulur, yükümlüler listedeki kişilerin yapmak istediği işlemleri ivedilikle MASAK'a bildirmek ve ertelemek için gerekli tedbirleri alır. Kuyumcu, sarraf ve döviz büroları bu tebliğin muhatabıdır; tebliğin ayrıntısını 2026 MASAK tebliğleri yazımızda ele aldık.
Peki OFAC kararları neden yine de önemli? Çünkü kuyumcu ve döviz bürosunun nakit, havale ve kur işlemleri bankalar üzerinden döner; bankalar da dolar ve avro işlemlerini yurt dışındaki muhabir bankalar aracılığıyla yürütür. OFAC'ın 5 Ekim uyarısı doğrudan bu yabancı finans kuruluşlarına hitap ediyor. Bu baskının pratik sonucu, bankaların İran bağlantılı riskleri kendi müşterileri nezdinde daha sıkı izlemesi, ek bilgi ve belge istemesi ya da riskli gördüğü işlemleri reddetmesi olabilir. FATF raporu da Türkiye'deki bazı yükümlülerin, özellikle büyük bankaların, muhabir bankacılık ilişkileri nedeniyle yurt içi ve BM listelerinin yanında yabancı yaptırım listelerini de dikkate aldığını ve yüksek riskli ülkelerle ilgili dış ticaret ödemelerinde gümrük beyannamesi, konşimento ve menşe şahadetnamesi gibi belgeleri kontrol ettiğini tespit ediyor (s. 220, paragraf 636). Yani yaptırım kararı Türk hukukunda bağlayıcı olmasa bile, etkisi hesap ilişkisi üzerinden işletmeye ulaşabilir. USD/TRY kuru ile çalışan bir döviz bürosu veya has altın alım satımında bankayla sürekli fon trafiği olan bir kuyumcu için bu, somut bir operasyonel risktir.
4. FATF Türkiye raporu İran konusunda ne tespit etti?
FATF'ın Haziran 2026 Genel Kurulunda kabul edilen ve Eylül 2026 tarihli Türkiye 5. tur değerlendirme raporu, İran konusunu kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı başlığında (IO.11 ve R.7) ele alıyor. Raporun genel çerçevesini FATF 5. tur yazımızda anlattık; İran'a ilişkin tespitler şöyle özetlenebilir:
- Snapback sonrası boşluk: Rapora göre BM Güvenlik Konseyinin 2231 sayılı kararındaki "snapback" mekanizması 27 Eylül 2025'te devreye girdi ve İran'a yönelik hedefli mali yaptırımlar yeniden 1737 sayılı karar ve devamı kararlara dayanır hale geldi. Türkiye'nin uygulama düzenlemesi ise yaptırımları hâlâ 2231 sayılı karar kapsamında tanımlıyordu. FATF, yerinde ziyaretin sonu itibarıyla (Kasım 2025) Türkiye'nin 27 Eylül 2025'ten bu yana İran'a ilişkin hedefli mali yaptırımları ilgili BM kararları ve FATF standartlarıyla uyumlu biçimde uyguladığının kabul edilemeyeceğini yazdı (rapor s. 221, paragraf 641).
- R.7 kısmen uyumlu: Teknik uyum ekinde, 1737 ve devamı kararların uygulama yönetmeliği ile Cumhurbaşkanı Kararlarının kapsamında olmamasının Türkiye'nin İran'a yönelik yaptırımları uygulama kabiliyetini sınırladığı ve bunun diğer kriterlere de yansıdığı belirtilerek R.7 "kısmen uyumlu" derecelendirildi (s. 249-251).
- Risk profili: Türkiye'nin kendi ulusal risk değerlendirmesi İran'a ilişkin maruziyeti "orta" düzeyde görüyor; gerekçeler arasında bölgesel ticaret ve transit merkezi konumu, kara sınırı ve ticari ilişkiler sayılıyor (s. 219).
- Kuyumcuya doğrudan değen tespit: Rapora göre kıymetli maden ve taş ticareti yapanlar BM listeleri taramasından bir ölçüde haberdar, ancak bu tarama yalnız müşteri kabulü aşamasında yapılıyor ve sektörde yaptırımları aşmak isteyenlerin, listedeki kişiler adına hareket edenler dahil, kendilerini kullanabileceğine dair farkındalık bulunmuyor (s. 223, paragraf 648).
FATF'ın değerlendirmesi yerinde ziyaretin sonundaki durumu yansıtır. 34 Sıra No.lu Tebliğ gibi sonraki düzenlemelerin bu tespiti ne ölçüde karşıladığı FATF takip sürecinde değerlendirilecektir; güncel durumu MASAK duyurularından izlemek gerekir.
FATF ayrıca İran'ı Haziran 2026 itibarıyla "eylem çağrısına tabi yüksek riskli ülkeler" listesinde tutuyor ve tüm ülkelerden etkili karşı tedbirler uygulamasını istiyor. Türkiye'de riskli ülkeler, yetkili uluslararası kuruluşlarca riskli kabul edilip Bakanlıkça duyurulan ülkelerdir (Tedbirler Yönetmeliği md. 3/1-ı); güncel duyurular için MASAK'ın internet sitesine bakılmalıdır. Bu ülkelerle ilgili yükümlü düzeyindeki karşılık Yönetmeliğin 25. maddesidir: riskli ülkelerde yerleşik kişilerle ve bu ülkelerin vatandaşlarıyla kurulan iş ilişkilerine ve işlemlere özel dikkat gösterilir, görünürde makul hukuki ve ekonomik amacı olmayan işlemlerin amacı hakkında mümkün olduğunca bilgi toplanıp kayda geçirilir. Bu bir işlem yasağı değildir; uyruk tek başına şüphe gerekçesi de değildir. Beklenen, işlemin amacını ve fonun nereden geldiğini daha dikkatli sorgulamaktır.
5. Tezgâhta dikkat edilecek risk göstergeleri
Aşağıdaki işaretler tek başına suç ya da yaptırım ihlali anlamına gelmez; ancak bir araya geldiğinde işlemin amacını sorgulamayı ve gerekirse şüpheli işlem bildirimini gündeme getirir. Göstergeler, OFAC açıklamalarında tarif edilen tipolojilerle ve MASAK'ın hawala rehberindeki risk alanlarıyla örtüşür:
- Yurt dışından gelen fonun hızla altına veya nakde çevrilmesi: Özellikle üçüncü ülkelerdeki şirketlerden gelen havalelerin kısa sürede külçe veya has altına dönüştürülmek istenmesi.
- Başkası adına alım: Altının yurt dışındaki biri adına alındığının, yurt dışında teslim edilen bir değerin karşılığı olduğunun ya da farklı ülkeler arasındaki borç-alacak mutabakatında kullanıldığının anlaşılması. Bu tablo, hawala rehberimizde anlattığımız göstergelerle büyük ölçüde örtüşür.
- Paravan şirket izleri: Faaliyetiyle uyumsuz yüksek tutarlı altın alımı yapan, yeni kurulmuş, gerçek faydalanıcısı belirsiz veya adresi ve iletişim bilgisi tutarsız şirketler.
- Parçalı işlem ve nakit yoğunluğu: Kimlik tespiti eşiğinin (370.000 TL) altında kalacak şekilde bölünmüş, aynı kişi veya grup tarafından tekrarlanan işlemler. Eşik ve hesaplama kuralları için 370.000 TL eşiği yazımıza bakabilirsiniz.
- Fon kaynağını açıklayamama: Müşterinin büyük tutarlı alımlarda paranın kaynağını makul biçimde açıklayamaması veya açıklamanın belgelerle çelişmesi. Bu sorgunun nasıl yapılacağını fon kaynağı sorgulama yazımızda ele aldık.
- Lojistik ve transit vurgusu: Altının veya bedelin transit bir ülke üzerinden İran'a ya da İran bağlantılı bir aracıya ulaşacağının anlaşılması.
Unutulmaması gereken bir nokta: yaptırım taraması ve şüphe değerlendirmesi tutardan bağımsızdır. Kimlik tespiti eşiğinin altında kalan bir işlem de listedeki bir kişiyle eşleşebilir veya şüphe doğurabilir; şüpheli işlem bildirimi için tutar sınırı yoktur ve bildirim şüphenin oluşmasından itibaren 10 iş günü içinde yapılır. Hangi durumda hangi bildirimin yapılacağını bildirim rehberimizde karşılaştırdık.
6. Pratik kontrol listesi
- Müşteriyi işlem tamamlanmadan önce güncel listelerle tarıyor musunuz? Türkiye'de bağlayıcı olan Resmî Gazete ve MASAK duyurularındaki listelerdir; OFAC SDN ve AB listeleri muhabir banka ilişkisi bakımından ek bir güvencedir.
- Taramayı yalnız müşteri kabulünde değil, mevcut müşterilerin sonraki işlemlerinde de tekrarlıyor musunuz? FATF'ın sektöre yönelik eleştirisi tam olarak bu noktadır.
- Resmî Gazete'de yayımlanmış dondurma kararına konu bir kişiyle eşleşmede malvarlığını dondurup MASAK'a bildiriyor; MASAK sitesinde duyurulan BM listelemesine konu bir kişiyle eşleşmede ise 34 Sıra No.lu Tebliğ uyarınca işlemi ivedilikle bildirip ertelemeye yönelik tedbiri alıyor musunuz?
- Riskli ülke bağlantısı olan işlemlerde işlemin amacını ve fonun kaynağını sorup kayda geçiriyor musunuz (Tedbirler Yönetmeliği md. 25)?
- Yurt dışı kaynaklı havale ile hemen ardından gelen altın veya nakit talebini ilişkilendirerek görebiliyor musunuz?
- Kurumsal müşterilerde gerçek faydalanıcıyı tespit ediyor ve şirketin faaliyetiyle işlem hacminin uyumunu kontrol ediyor musunuz?
- Bankanız ek bilgi veya belge istediğinde, işlem bazında kimlik, tarama sonucu ve fon kaynağı kaydını hızla sunabilecek durumda mısınız?
- Personeliniz İran bağlantılı yaptırım tipolojileri ve "gölge bankacılık" kavramı hakkında bilgilendirildi mi?
- Belgeleri düzenleme tarihinden, defter ve kayıtları son kayıt tarihinden, kimlik tespitine ilişkin kayıtları son işlem tarihinden itibaren 8 yıl saklıyor musunuz (Tedbirler Yönetmeliği md. 46)?
Döviz büroları için yükümlülüklerin genel çerçevesini dövizciler için MASAK yükümlülükleri yazımızda, kimlik tespiti adımlarını ise MASAK kimlik tespiti sayfamızda bulabilirsiniz.
EksenGOLD'un MASAK uyum modülü kimlik tespitini satış akışına bağlar, müşteri hareketlerini toplayıp yaptırım ve risk taramasından geçirir; böylece İran bağlantılı bir işaret, tarama ve kayıt adımları tezgâhın olağan akışında görünür hale gelir.
Kaynaklar
- U.S. Department of the Treasury, "Treasury Launches Unprecedented Campaign Against Iranian Regime on Economic D-Day" (24 Ağustos 2026)
- OFAC, Determination Pursuant to Section 1(a)(i) of Executive Order 13902: Aviation, Digital Asset, Gold, Shipping, and Technology Sectors of the Iranian Economy
- OFAC, Recent Actions, 24 Ağustos 2026
- U.S. Department of the Treasury, "Treasury Severs Iranian Regime's Financial Lifelines in Türkiye" (4 Eylül 2026)
- OFAC Alert, Notice to Foreign Financial Institutions Conducting Business with Iran (5 Ekim 2026)
- OFAC, Recent Actions, 5 Ekim 2026
- OFAC, Sanctions List Search
- FATF, Mutual Evaluation Report of Türkiye (2026)
- FATF, High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action, 19 Haziran 2026
- FATF, Outcomes FATF Plenary, 17-19 Haziran 2026
- 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
- 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun (mevzuat.gov.tr)
- Resmî Gazete, 23 Eylül 2026, Sayı 33379: Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 34)
- Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
- MASAK, Malvarlığı Dondurma Kararları
- MASAK, Hawala ve Benzeri Alternatif Değer Transfer Sistemlerinin Tespiti ve Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi (Eylül 2026)