e-Döviz ve Kıymetli Maden Belgesi: 2 Kasım 2026 Rehberi

e-Döviz ve Kıymetli Maden Alım Satım Belgesi, döviz ve kıymetli maden alım satım belgelerinin elektronik hâlidir; GİB bu belgeyi elektronik düzenleme zorunluluğunu yetkili müesseselere getirmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), belgenin teknik paketini 25.09.2026 tarihinde 1.3 sürümüne güncelledi ve ebelge.gib.gov.tr duyurusuna göre güncellemeler 02.11.2026 tarihi itibarıyla devreye alınacak. Bu yazı, v1.3 Teknik Kılavuzu, pakette yer alan örnek XML'ler ve kural listesi üzerinden neyin değiştiğini ve 2 Kasım öncesinde neyin kontrol edilmesi gerektiğini özetler.

Özet

• Belge yeni bir belge türü değildir; kâğıt "Döviz Alım/Satım" ve "Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım" belgeleriyle aynı hukuki niteliktedir (GİB duyuruları).
• Belgeyi düzenleyen taraf kılavuzda "banka ya da yetkili müessese" olarak tanımlanır.
• v1.3 ile yetkili müessesenin dosya numarası ve şube bilgisi, önceki sürümde yazıldığı PayerFinancialAccount alanından düzenleyen taraf (AccountingSupplierParty) altına SUBENO kimliğiyle taşınıyor ve şematronda zorunlu tutuluyor.
• PaymentMeans alanı çoklanarak hem müşterinin hem yetkili müessesenin ödeme yöntemi yazılacak; yalnız 10, 55, 46 ve 68 kodları kabul ediliyor.
• Kıymetli maden işlemlerinde fiziki altın teslimi için "Nakit" ödeme yöntemi seçilecek.
• Döviz belgesinde USD karşılığı, belge düzenlenme zamanı itibarıyla yetkili müessesenin ilan ettiği ABD Doları alış (alım belgesi) veya satış (satış belgesi) kuruyla yazılacak.
• Pakete eklenen şematron yeni kontroller getiriyor: müşteri türü, kişi bilgileri, imza kimliği, kur alanında en fazla 6 ondalık hane gibi.

1. Belge nedir, kim düzenler?

GİB'in 30.09.2021 tarihli duyurusu, belgenin dayanağını açıkça gösterir: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 242 ve 257. maddelerinin verdiği yetkiye dayanan 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'nin "IV.10. e-Döviz Alım-Satım Belgesi Uygulaması" bölümü. Tebliğe göre uygulama, döviz alım satım belgesi düzenleyebilen mükelleflerin kâğıt ortamdaki Döviz Alım Belgesi ve Döviz Satım Belgesi'ni elektronik ortamda düzenlemesine, muhatabına talebi doğrultusunda elektronik veya kâğıt ortamda iletmesine ve elektronik ortamda saklamasına imkân verir.

Aynı duyuruyla döviz alım satım faaliyetinde bulunan yetkili müesseselere 1.1.2022 tarihinden itibaren belgeleri "e-Döviz Alım Belgesi" ve "e-Döviz Satım Belgesi" olarak düzenleme zorunluluğu getirildi. Tebliğ, uygulamaya dâhil olma koşulları arasında e-Fatura uygulamasına dâhil olmayı da sayar; e-Fatura geçiş kuralları için kuyumcu e-Fatura zorunluluğu yazımıza ve e-Fatura sayfasına bakabilirsiniz.

"Yetkili müessese", kambiyo mevzuatında Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar md. 1/o ile tanımlanan ve uygulamada döviz bürosu olarak bilinen kuruluştur. Döviz bürolarının MASAK tarafındaki yükümlülüklerini dövizciler için MASAK yükümlülükleri yazımızda ayrıca ele aldık.

2. Kıymetli maden kapsamı ne zaman eklendi?

GİB'in 31.01.2023 tarihli duyurusu, 509 Sıra No.lu Tebliğ'in (535 No.lu Tebliğ ile değişen hâli) IV.10.1 bölümünü aktararak uygulamanın, döviz alım satım belgesi düzenleyebilen mükelleflerden ilgili mevzuat dâhilinde kıymetli maden alım satım yetkisi de bulunanlar bakımından, 385 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği kapsamında tek belge olarak düzenlenebilen "Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgesi" ile "Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgesi"ni de kapsadığını belirtir. Duyuru, kapsamdaki yetkili müesseselerin 01.05.2023 itibarıyla bu belgeleri elektronik olarak düzenlemesinin önem arz ettiğini ifade eder.

Kuyumcular için not: Teknik Kılavuz belgeyi düzenleyeni "banka ya da yetkili müessese" olarak tanımlar; GİB duyuruları ise kıymetli maden kapsamını, döviz alım satım belgesi düzenleyebilen mükelleflerden aynı zamanda kıymetli maden alım satım yetkisi bulunanlarla sınırlar ve zorunluluğu yetkili müesseselere getirir. Yalnız kuyumculuk faaliyeti yürüten ve döviz alım satım belgesi düzenleme yetkisi olmayan işletmeleri bu belgeye yönelten bir ifade bu resmî metinlerde yer almaz. Kendi işletmenizin hangi belgeyi düzenlemesi gerektiğini mali müşavirinizle ve GİB ile teyit edin. Kuyumcunun altın satışındaki fatura düzeni kuyumcu fatura sistemi rehberimizde ve kuyumcu fatura sistemi sayfasında anlatılıyor.

3. Belgenin temel yapısı

Kılavuza göre belge UBL 2.1 tabanlı bir CreditNote yapısıdır (CustomizationID "TR1.2.1"):

Kıymetli maden işlemlerinde kur alanında kullanılacak ürün kodları kılavuzda sabittir: 22 ayar çeyrek XAU_22C, yarım XAU_22Y, tam XAU_22T, ikibuçukluk XAU_22I, beşlik XAU_22B, 24 ayar gram XAU_24G ve külçe altın XAU_24G_1000. Ayar ve gram hesabının mantığını milyem ve kur rehberimizde bulabilirsiniz. Belge XAdES-BES standardında mali mühür veya NES ile imzalanır.

4. v1.3 ile ne değişti?

Kılavuzun sürüm tablosu dört değişiklik listeler; hepsi 25.09.2026 tarihlidir.

4.1. Dosya numarası ve şube bilgisi (SUBENO)

AccountingSupplierParty (düzenleyen taraf) altında, schemeID="SUBENO" ile yetkili müessesenin dosya numarası ve şube bilgisi yazılacak. Kılavuz, dosya numarasının Yetkili Müessese Bilgi Sistemi (YMBS) içinde "Şirket Profili" sekmesinden görüntülenebildiğini belirtir. v1.2 kılavuzunda bu bilgi ödeme şekli altındaki PayerFinancialAccount alanına yazılıyordu; v1.3 ile yeri değişti. Pakette yer alan kural listesine göre SUBENO alanı zorunludur ve boş bırakılamaz. Çok şubeli bürolarda belgelerin ilgili şube bilgisini taşıyacak şekilde kurgulanması gerekir.

4.2. Çoklu ödeme şekli (PaymentMeans)

PaymentMeans alanı çoklanarak hem müşterinin (ödeyen) hem yetkili müessesenin (alan) ödeme yöntemi yazılacak. Kural listesine göre en az iki PaymentMeans bulunmalı ve yalnız şu kodlar kullanılabilir:

Bu kodlar v1.2'de de vardı; yeni olan, alanın müşteri ve müessese için iki kez yazılması ve yalnız bu dört kodun şematronda kabul edilmesidir.

Kılavuz, kıymetli maden alım satım işlemlerinde fiziki altın teslimleri için "Nakit" ödeme yönteminin seçileceğini belirtir; bu kodun müşteri mi müessese kaydına mı yazılacağını ise ayrıca söylemez. Paketteki örnekler de iki yönü farklı gösterir: kıymetli maden satım örneğinde müşteri tarafı havale (46), müessese tarafı nakit (10); kıymetli maden alım örneğinde ise müşteri tarafı nakit (10), müessese tarafı havale (46).

4.3. USD karşılığı: ilan edilen kur

EDOVIZBELGE senaryosunda PricingExchangeRate alanına yazılan USD karşılığı belirlenirken alım belgelerinde belge düzenlenme zamanı itibarıyla yetkili müessesenin ilan ettiği ABD Doları alış kuru, satış belgelerinde ise aynı anda ilan edilen ABD Doları satış kuru dikkate alınacak. Bu nedenle belgeye yazılan kurun, belge anında büronun kendi ilan ettiği kurla aynı olduğunu sonradan gösterebilmek için kur tablosunu zaman damgasıyla saklamak pratikte faydalıdır. Piyasadaki genel seyri USD/TRY kuru sayfasından izleyebilirsiniz; belgeye ise büronuzun ilan ettiği kur yazılır.

4.4. TL karşılığı ve yeni şema kuralları

Sürüm tablosu, Türk Lirası karşılığı için de yazım hususları eklendiğini belirtir (tabloda bölüm 3.18 "PricingExchangeRate" diye geçse de ilgili bölüm PaymentExchangeRate'tir). Kılavuz artık bu alana, SourceCurrencyCode'daki para biriminin TargetCurrencyCode'daki para birimine dönüşüm oranının yazılacağını söyler; somut kurallar ise kılavuz gövdesinden çok paketteki kural listesi ve şematronda yer alır. v1.3 paketindeki kural listesi ve güncellenen şematron, v1.2 şematronunda bulunmayan şu kontrolleri içerir:

• Alım belgesinde TL karşılığı alanının hedef para birimi TRY, satım belgesinde kaynak para birimi TRY olmalı; kıymetli maden belgesinde karşı taraf yukarıdaki maden kodlarından biri olmalı.
• Kur değeri (CalculationRate) virgülden sonra en fazla 6 hane taşımalı.
• Ödenecek tutar (PayableAmount) ile TL kuru (PaymentExchangeRate) çarpımı, belge toplamlarındaki LineExtensionAmount değeriyle iki ondalık hassasiyette tutmalı; parasal toplam alanları en fazla 2 ondalık hane taşıyabilir.
• Müşteri tarafında MUSTERITURU zorunlu; yalnız BANKA, GERCEKKISI, TUZELKISI, YETKILIMUESSESE değerleri kabul edilir.
• Kimlik türleri yalnız TCKN, VKN, SUBENO, PASAPORTNO, MUSTERITURU olabilir; TCKN'li kişide ad, soyad ve uyruk (NationalityID) zorunlu.
• Signature altındaki kimlik VKN_TCKN şemasıyla 10 veya 11 hane olmalı; belge numarası 16 hane, ETTN 36 karakter, düzenleme tarihi YYYY-AA-GG biçiminde olmalı.

5. Belge MASAK yükümlülüklerinin yerine geçer mi?

Hayır. e-Döviz ve Kıymetli Maden Alım Satım Belgesi vergi mevzuatı kapsamındaki bir belgedir. Kimlik tespiti, şüpheli işlem bildirimi ve kayıt saklama gibi yükümlülükler 5549 sayılı Kanun ve Tedbirler Yönetmeliği'nden doğar ve ayrıca yerine getirilir. Örneğin kimlik tespiti eşiği Tedbirler Yönetmeliği md. 5/1-b uyarınca 370.000 TL'dir; ayrıntılar kimlik tespiti eşiği yazımızda ve MASAK kimlik tespiti sayfasında yer alıyor.

6. 2 Kasım 2026 hazırlık kontrol listesi

• Entegratör: Özel entegratörünüze v1.3 şematronuna geçiş tarihini ve test ortamını sorun; GİB'in e-Döviz özel entegratörler listesinden yetkisini teyit edin.
• Dosya numarası: YMBS'de "Şirket Profili" sekmesinden dosya numarasını alın ve yazılımda düzenleyen taraf bilgisine işletin.
• Şube kayıtları: Her şube için SUBENO değerini tanımlayın; şube açılış ve kapanışlarında kaydı güncel tutun.
• Ödeme şekli eşlemesi: Kasadaki ödeme türlerini 10, 55, 46, 68 kodlarına eşleyin; her belgede müşteri ve müessese için iki ayrı PaymentMeans üretildiğini kontrol edin.
• Fiziki altın: Fiziki altın teslim edilen işlemlerde Teknik Kılavuz §3.16 gereği "Nakit" (10) kodunun kullanıldığını kontrol edin. Paketteki örneklerde satım belgesinde müessese tarafı, alım belgesinde müşteri tarafı 10 olarak gösterilmiştir; hangi kayda yazılacağını entegratörünüzle teyit edin.
• İlan edilen kur: Belge anındaki ilan edilen USD alış ve satış kurunun sistemde zaman damgasıyla saklandığından emin olun.
• Ondalık hassasiyet: Kur alanlarını en fazla 6 ondalık haneye yuvarlayın, tutar tutarlılığı kontrolünü test edin.
• Müşteri verisi: Müşteri türü, ad, soyad ve uyruk alanlarının boş geçilemediğini kontrol edin.
• Test: Paketteki örnek XML'lerle (döviz alım, döviz satım, kıymetli maden alım, kıymetli maden satım) uçtan uca deneme yapın.

Döviz bürosunda canlı kur takibini ve MASAK kimlik tespitini aynı sistemde yürütmek için dövizci yazılımı sayfasında EksenGOLD'un canlı kur (has altın dâhil), kimlik tespiti ve yaptırım taraması modüllerini inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• GİB e-Belge duyuruları: e-Döviz ve Kıymetli Maden Alım Satım Belgesi Paketi güncellemesi (25.09.2026)
• e-Döviz ve Kıymetli Maden Alım-Satım Paketi v1.3 (ebelge.gib.gov.tr)
• GİB Duyurusu: Döviz alım ve satım belgelerinin elektronik düzenlenme zorunluluğu (30.09.2021)
• GİB Duyurusu: Kıymetli maden alım ve satım belgelerinin elektronik düzenlenme zorunluluğu (31.01.2023)
• e-Döviz Alım-Satım Belgesi Özel Entegratörler Listesi (ebelge.gib.gov.tr)
• VUK Genel Tebliği (Sıra No: 509), IV.10 (mevzuat.gov.tr)
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (mevzuat.gov.tr)