Yaptırım Taraması Nedir? OFAC, BM, AB Kontrol Rehberi

Kuyumcular, sarraflar ve döviz büroları için müşteri kabulü artık yalnızca kimlik tespitiyle bitmiyor. "Yaptırım taraması nedir" sorusu, MASAK denetimlerinde ve uluslararası uyum standartlarında giderek daha fazla yer tutuyor. Yaptırım taraması; bir müşterinin veya işlemin, OFAC SDN listesi, BM Güvenlik Konseyi kararları, AB yaptırım listeleri ve Türkiye'de Resmî Gazete'de yayımlanan malvarlığı dondurma kararları karşısında kontrol edilmesidir. Bu rehberde taramanın hukuki dayanağını, kuyumcu için taşıdığı riskleri ve liste eşleşmesi çıktığında izlenecek adımları resmî kaynaklara dayanarak özetliyoruz.

Özet

• BM Güvenlik Konseyi yaptırım kararları Türkiye'de 6415 sayılı Kanun (md.5) ve 7262 sayılı Kanun uyarınca Cumhurbaşkanı kararıyla Resmî Gazete'de yayımlanır ve gecikmeksizin uygulanır.
• Malvarlığı dondurma kararının gereğini yerine getirmeyenler için 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülür; karara aykırı yapılan işlem ve tasarruflar kural olarak hükümsüzdür.
• Kuyumcu, sarraf ve döviz büroları 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüdür; 370.000 TL¹ ve üzeri işlemlerde kimlik tespiti zorunludur (sürekli iş ilişkisinde tutara bakılmaz). Bu eşik yıllar içinde değişebildiğinden işlem anında geçerli rakam için resmî mevzuata bakın.
• Şüpheli işlem bildirimi için tutar sınırı yoktur; şüphenin oluşmasından itibaren 10 iş günü içinde MASAK Online üzerinden yapılır.
• Güncel malvarlığı dondurma listeleri MASAK'ın internet sitesinde; BM Konsolide Listesi un.org'da, OFAC SDN listesi ofac.treasury.gov'da yayımlanır.

1. Yaptırım Taraması Nedir, Neden Yapılır?

Yaptırım taraması, uluslararası literatürdeki adıyla "hedefli mali yaptırımların" (targeted financial sanctions) uygulanması için yapılan liste kontrolüdür. Terörizmin finansmanı ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı ile mücadelede devletler, belirli kişi ve kuruluşların malvarlıklarını dondurur ve bu kişilerle mali işlem yapılmasını yasaklar. FATF'ın 6 ve 7 numaralı tavsiyeleri, ülkelerin bu kararları gecikmeksizin uygulamasını ister; Türkiye de bu çerçeveyi 6415 ve 7262 sayılı Kanunlarla iç hukukuna taşımıştır. Kişi taramasının yanında ülke riski de izlenir: FATF, 17-19 Haziran 2026 Genel Kurulunda Bosna-Hersek ve Irak'ı artırılmış izleme altındaki ülkeler listesine (gri liste) ekledi, Cezayir ve Namibya'yı ise listeden çıkardı. Aynı Genel Kurulda Türkiye'nin 5. tur karşılıklı değerlendirme raporu da kabul edildi; raporun kuyumcuya yansıyan bulgularını FATF Türkiye raporu 2026 yazımızda özetledik. Türkiye'nin FATF karnesinin ve 5. tur değerlendirme sürecinin bu yükümlülükleri nasıl etkilediğini FATF 5. tur değerlendirmesi ve Türkiye yazımızda ayrıca ele alıyoruz; malvarlığı dondurma rejiminin operasyonel ayrıntısını ise bu rehberde bulacaksınız.

Kıymetli maden sektörü bu açıdan özellikle hassastır: altın hem yüksek değeri küçük hacimde taşımaya elverişlidir hem de nakit yoğun bir piyasada işlem görür. Bu nedenle listelenmiş bir kişinin fonlarını altına çevirme girişimi, sektörün en bilinen risk senaryolarından biridir ve taramanın asıl amacı bu kapıyı kapatmaktır.

2. Uluslararası Yaptırım Listeleri: OFAC SDN, BM ve AB

OFAC SDN Listesi: ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından yönetilen Specially Designated Nationals and Blocked Persons (SDN) listesi, binlerce kişi ve kuruluşu kapsar. Listedekilerin ABD yargı yetkisindeki varlıkları bloke edilir ve ABD kişilerin bunlarla işlem yapması yasaktır. OFAC, resmî sitesinde isim benzerliklerini de yakalayan bir arama aracı sunar.

BM Güvenlik Konseyi Konsolide Listesi: BMGK'nın yaptırım kararlarıyla listelenen kişi ve kuruluşları tek çatı altında toplar; malvarlığı dondurma, seyahat yasağı ve silah ambargosu gibi tedbirleri içerir. Tüm üye devletler bu tedbirleri uygulamakla yükümlüdür. Liste un.org üzerinden HTML, XML ve PDF formatlarında yayımlanır. BM listesindeki değişiklikler MASAK'ın sitesinde de duyurulur: 29 Eylül 2026'da MASAK, 1267 (1999) sayılı kararla oluşturulan DEAŞ ve El-Kaide yaptırım listesindeki bir organizasyonun ad ve diğer ad bilgilerinin 28 Eylül 2026'da güncellendiğini duyurmuş, 34 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği uyarınca bu kişi, kuruluş veya organizasyonların gerçekleştirmek istediği işlemlerin ivedilikle MASAK'a bildirilmesi ve ertelenmesi için gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini hatırlatmıştır. Tarama bu nedenle yalnız yeni eklemeleri değil, mevcut kayıtlardaki ad ve takma ad değişikliklerini de yakalamalıdır; bildirim ve erteleme adımlarını MASAK'a bildirim rehberimizde anlattık.

AB Konsolide Finansal Yaptırım Listesi: AB'nin kısıtlayıcı tedbir (restrictive measures) rejimlerine tabi kişi, grup ve kuruluşları toplar; AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan hukuki metinlere dayanır ve Avrupa Komisyonu tarafından güncellenir.

Önemli bir ayrım: OFAC ve AB listeleri Türk hukukunda kendiliğinden bağlayıcı değildir. Türkiye'de hukuken bağlayıcı olan, Resmî Gazete'de yayımlanan malvarlığı dondurma kararlarıdır. Ancak bankalar ve uluslararası tedarik zincirleri OFAC ve AB listelerini fiilen uyguladığı için, bu listelerdeki bir kişiyle işlem yapan işletme muhabir bankacılık, ödeme ve itibar riskiyle karşılaşır. Bu risk altın ticaretinde somuttur: ABD Hazinesi 24 Ağustos 2026'da, İran'ın altın sektörü dahil belirli sektörlerini destekleyen kişi ve kuruluşlar için 13902 sayılı Başkanlık Kararnamesi (E.O. 13902) kapsamındaki ikincil yaptırım riskini genişlettiğini duyurdu; OFAC 5 Ekim 2026 tarihli uyarısında bunu yabancı finans kuruluşlarına yeniden hatırlattı. Bunun kuyumcu için ne anlama geldiğini İran altın yaptırımları ve OFAC riski yazımızda ele aldık.

3. Türkiye'de Hukuki Dayanak: 6415 ve 7262 Sayılı Kanunlar

6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun, üç kanaldan malvarlığı dondurma öngörür: BMGK'nın 1267 (1999), 1988 (2011), 1989 (2011) ve 2253 (2015) sayılı kararlarıyla listelenenler hakkındaki kararlar Cumhurbaşkanı kararıyla Resmî Gazete'de yayımlanır ve gecikmeksizin uygulanır (md.5); yabancı devletlerin talepleri Değerlendirme Komisyonu incelemesinden geçerek karara bağlanır (md.6); belirli koşullar altında (mahkemece terör örgütü olduğuna karar verilmesi sonrasında, ilgili bakanların ortak kararıyla) Türkiye kaynaklı dondurma kararı da verilebilir (md.7). 31 Aralık 2020'de Resmî Gazete'de yayımlanan 7262 sayılı Kanun ise kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanına ilişkin BMGK yaptırım rejimlerinin (1718 sayılı ve müteakip kararlar ile 2231 sayılı karar) uygulanma usulünü düzenler.

Kuyumcunun müşterisini listelerde kontrol etmesinin hukuki dayanağı bu çerçevede nettir: dondurma kararları yayımlandığı anda herkes için bağlayıcıdır ve 5549 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlüler müşterinin tanınmasına ilişkin esasları uygulamak zorundadır. Listedeki bir kişiyle bilmeden dahi işlem yapmamak için tek pratik yol, güncel listelerin düzenli taranmasıdır. Güncel dondurma kararları MASAK'ın internet sitesinde yayımlanır; liste içerikleri sürekli değiştiğinden tarama her zaman en son resmî yayına dayanmalıdır. 2026'daki somut örnek, 6415 sayılı Kanunun 7 nci maddesi kapsamındaki iç dondurma kararlarıdır: 14 Temmuz 2026 tarihli ve 33310 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 10.07.2026 tarihli ve 1 sayılı kararla 6 kişi ve 3 kuruluşun malvarlığı dondurulmuş, aynı gün yayımlanan 2 sayılı kararla ise 1 kişi hakkındaki dondurma kararı kaldırılmıştır. Liste yalnız büyümez, kayıtlar listeden de çıkar.

4. Kuyumcu İçin Riskler: Ceza, Hükümsüzlük ve Banka İlişkileri

Dondurma kararının gereğini yerine getirmeyen veya yerine getirmekte ihmal ya da gecikme gösterenler hakkında 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası; hakkında dondurma kararı verilmiş kişi ve kuruluşlara veya bunların kontrolündeki kuruluşlara bilerek ve isteyerek fon sağlayan ya da finansal hizmet sunanlar hakkında ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür (6415 sayılı Kanun md.15). Ayrıca dondurma kararına aykırı her türlü tasarruf ve işlem kural olarak hükümsüzdür (Türk Medeni Kanununun iyiniyetin korunmasına ilişkin hükümleri saklıdır): yapılan satış kural olarak hukuken geçersiz kalır, bedel iadesi ve ceza soruşturması riski işletmede kalır.

Bir diğer risk isim benzerliğidir: mevzuata göre listede doğum tarihi, pasaport veya kimlik numarası gibi ayırt edici bilgi yoksa, aynı isimdeki kişilerin malvarlığı dondurulabilir; yanlış eşleşme iddiası ayrı bir itiraz sürecine tabidir. Bu yüzden kimlik tespiti sırasında alınan doğum tarihi, uyruk ve kimlik numarası bilgileri, tarama sonucunu doğrulamanın da anahtarıdır.

5. Liste Eşleşmesi Çıkarsa Ne Yapılır?

1. İşlemi tamamlamayın. Eşleşme netleşene kadar satış, alım veya tahsilat gerçekleştirmeyin.
2. Eşleşmeyi doğrulayın. Ad-soyad benzerliği tek başına yeterli değildir; doğum tarihi, uyruk, TCKN veya pasaport numarasını listedeki kayıtla karşılaştırın.
3. Gerçek eşleşmede kararın gereğini uygulayın. Resmî Gazete'de yayımlanmış bir dondurma kararının kapsamına giren malvarlığı gecikmeksizin dondurulur ve durum MASAK'a bildirilir; uygulama usulü için MASAK'ın Malvarlığının Dondurulmasına İlişkin Uygulama Rehberi esas alınır.
4. Şüpheli işlem bildirimi yapın. Eşleşme kesinleşmese bile işlemde şüphe oluştuysa, tutar sınırı olmaksızın 10 iş günü içinde MASAK Online üzerinden bildirin.
5. Müşteriye sezdirmeyin. Şüpheli işlem bildirimini işleme taraf olanlara açıklamak yasaktır.
6. Kayıtları saklayın. Tarama sonucu, kimlik belgeleri ve yazışmalar dahil tüm kayıtlar son işlem tarihinden itibaren 8 yıl saklanmalıdır.

Bu adımların işletme içinde yazılı bir prosedüre bağlanması, hem denetimde ispat kolaylığı sağlar hem de personelin anlık kararlarını standartlaştırır. Sık sorulan uygulama sorularının derlendiği SSS sayfamıza da göz atabilirsiniz. EksenGOLD'un MASAK uyum modülü, müşterinin güncel yaptırım listelerinde, Resmî Gazete dondurma kararlarında ve adli tedbir haberlerinde kontrolünü satış tamamlanmadan önce yapılan standart bir adıma dönüştürür; ayrıntısı kuyumcu yaptırım taraması sayfasında.

Kaynaklar

• MASAK - 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun: https://masak.hmb.gov.tr/7262-sayili-kitle-imha-silahlarinin-yayilmasinin-finansmaninin-onlenmesine-iliskin-kanun/
• 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr): https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6415.pdf
• 7262 sayılı Kanun metni (mevzuat.gov.tr): https://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.7262.pdf
• Hazine ve Maliye Bakanlığı - Malvarlığının Dondurulmasına İlişkin Uygulama Rehberi: https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2022/04/Uygulama-Rehberi_2022.pdf
• MASAK - Malvarlığı Dondurma Kararları: https://masak.hmb.gov.tr/bkk-ile-malvarliklari-dondurulanlar
• BM Güvenlik Konseyi Konsolide Listesi: https://main.un.org/securitycouncil/en/content/un-sc-consolidated-list
• OFAC Sanctions List Search (SDN): https://ofac.treasury.gov/sanctions-list-search-tool
• Avrupa Komisyonu - AB Yaptırımları ve Konsolide Finansal Yaptırım Listesi: https://finance.ec.europa.eu/eu-and-world/sanctions-restrictive-measures/overview-sanctions-and-related-resources_en
• FATF Recommendations (fatf-gafi.org): https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Fatfrecommendations/Fatf-recommendations.html