FATF 5. Tur Değerlendirmesi: Türkiye Raporu Yayımlandı

FATF 5. tur değerlendirmesi kapsamında hazırlanan Türkiye raporu, Haziran 2026 Genel Kurulunda kabul edildikten sonra 23 Eylül 2026'da FATF'ın internet sitesinde yayımlandı. Rapor, Türkiye'nin kara para aklama, terörizmin finansmanı ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı ile mücadele sistemini hem mevzuat (teknik uyum) hem de sahadaki sonuç (etkinlik) yönünden notlandırıyor. Kuyumcu, sarraf ve döviz büroları bu karnenin dışında değil: FATF, kıymetli maden ve taş ticareti yapanları finansal olmayan yükümlüler içinde en yüksek riskli sektörler arasında ayrıca inceliyor. Bu yazıda raporun ana sonuçlarını, "gri liste" tartışmasının resmî metinlerde nasıl yer aldığını, Haziran 2026 liste değişikliklerini ve 6415 ile 7262 sayılı Kanunlara dayanan malvarlığı dondurma rejiminin kuyumcuya yüklediği somut görevleri özetliyoruz.

Özet

• Türkiye'nin FATF 5. tur raporu 17-19 Haziran 2026 Genel Kurulunda kabul edildi ve 23 Eylül 2026'da yayımlandı; rapor, saha ziyaretinin sona erdiği 28 Kasım 2025 itibarıyla durumu yansıtır.
• Teknik uyumda Türkiye 40 tavsiyenin 38'inde "uyumlu" veya "büyük ölçüde uyumlu" bulundu; R.7 (kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanına ilişkin hedefli mali yaptırımlar) ve R.8 (kâr amacı gütmeyen kuruluşlar) "kısmen uyumlu" kaldı.
• Etkinlikte 11 sonucun 3'ü "önemli ölçüde etkili" (IO.1, IO.2, IO.6), 8'i "ılımlı ölçüde etkili" olarak notlandı.
• FATF, notlara dayanarak Türkiye'yi güçlendirilmiş takip (enhanced follow-up) sürecine aldı ve 3 yıl içinde uygulanacak bir "temel tavsiye edilen eylemler" yol haritası verdi.
• Haziran 2026'da gri listeye Irak ile Bosna-Hersek eklendi, Cezayir ile Namibya çıkarıldı. Sonraki Genel Kurul ve çalışma grubu toplantıları 26-30 Ekim 2026 haftasında Paris'te yapılacak.
• Malvarlığı dondurma kararları Resmî Gazete'de yayımlanır ve gecikmeksizin uygulanır; 2026'da 6415 sayılı Kanunun 7 nci maddesi kapsamında 14 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yeni bir dondurma kararı yayımlandı.

1. FATF Nedir, Neden Önemlidir?

FATF (Financial Action Task Force, Mali Eylem Görev Gücü), kara para aklama, terörizmin finansmanı ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı ile mücadelede küresel standartları belirleyen hükümetler arası kuruluştur. FATF'ın 40 Tavsiyesi, Türkiye dahil üye ülkelerin mevzuatının çerçevesini çizer; 5549 sayılı Kanun, Tedbirler Yönetmeliği ve MASAK tebliğlerinin arkasındaki uluslararası referans budur. Türkiye FATF üyesidir ve düzenli olarak değerlendirilir.

FATF ayrıca iki izleme listesi yayımlar: kamuoyunda kara liste olarak bilinen "eylem çağrısına tabi yüksek riskli ülkeler" listesi ve gri liste olarak bilinen "artırılmış izleme altındaki ülkeler" listesi. Gri listeye girmek, ülkenin sisteminde stratejik eksiklikler bulunduğu ve bunları zamana bağlı bir eylem planı ile gidermeyi taahhüt ettiği anlamına gelir. Karşılıklı değerlendirme raporu ile gri liste ayrı süreçlerdir; rapordaki notlar ise bir ülkenin bu sürece yönlendirilip yönlendirilmeyeceğinin temel girdisidir.

2. FATF 5. Tur Değerlendirmesi Nasıl İşler?

FATF, üye ülkeleri periyodik karşılıklı değerlendirme (mutual evaluation) turlarıyla denetler. Değerlendirme iki eksende yapılır: mevzuatın 40 Tavsiyeye teknik uyumu (uyumlu, büyük ölçüde uyumlu, kısmen uyumlu, uyumsuz) ve sistemin sahada gerçekten sonuç üretip üretmediğini ölçen etkinlik (yüksek, önemli, ılımlı, düşük). Etkinlik, 11 "kısa vadeli çıktı" (Immediate Outcome, IO) üzerinden ölçülür.

5. tur, 2022 Metodolojisi ile yürütülür ve öncekilerden üç noktada ayrılır: döngü 6 yıla kısaltılmıştır, etkinlik ve ülkenin risk bağlamı daha fazla ağırlık taşır ve eksikliği olan ülkeye 3 yıl içinde uygulanacak, takvime bağlanmış bir "temel tavsiye edilen eylemler" (Key Recommended Actions) yol haritası verilir. Yani 5. tur, raporun yayımlanmasıyla biten değil, yayımlandıktan sonra takibi başlayan bir süreçtir.

3. Türkiye Takvimi: Gri Listeden Çıkıştan 5. Tur Raporuna

Türkiye'nin 4. tur değerlendirmesi 2019'da yapılmış, tespit edilen eksiklikler nedeniyle Türkiye Ekim 2021'de gri listeye alınmıştı. Türkiye eylem planını tamamlayarak 26-28 Haziran 2024 tarihli Genel Kurulda gri listeden çıkarıldı. 5. tur raporu da bu dönemin bilançosunu çıkarır: 2019'daki 10 "kısmen uyumlu" ve 2 "uyumsuz" notun ardından Türkiye, izleme raporlarıyla aldığı not yükseltmelerinin sonunda 5. tura yalnızca bir "kısmen uyumlu" notla girmişti.

5. tur sürecinin adımları şöyle gerçekleşti:

• 11-28 Kasım 2025: Değerlendirme ekibinin Türkiye'deki saha ziyareti.
• 17-19 Haziran 2026: Raporun FATF Genel Kurulunda görüşülerek kabul edilmesi.
• 23 Eylül 2026: Kalite ve tutarlılık incelemesinin ardından raporun FATF sitesinde yayımlanması; MASAK da aynı gün duyuru yaptı.

Rapor, saha ziyaretinin bittiği tarihteki mevzuatı ve uygulamayı değerlendirir. Bu nedenle sonradan yürürlüğe giren düzenlemeler, örneğin 7 Ekim 2026'da yükseltilen kimlik tespiti eşiği, raporda yer almaz; güncel eşik için 370.000 TL eşiği yazımıza bakabilirsiniz.

4. Raporun Ana Sonuçları: Notlar ve Güçlendirilmiş Takip

Teknik uyum. Rapora göre Türkiye 40 tavsiyenin 38'ine "uyumlu" ya da "büyük ölçüde uyumlu"dur. "Kısmen uyumlu" kalan iki tavsiye şunlardır:

• R.7 (yayılma finansmanına ilişkin hedefli mali yaptırımlar): FATF, çerçevenin bu yaptırımların gecikmeksizin ve tutarlı uygulanmasına imkân vermediğini, İran'a ilişkin BM Güvenlik Konseyi 1737 sayılı kararı ve devamı kararların kapsam dışında kaldığını tespit ediyor.
• R.8 (kâr amacı gütmeyen kuruluşlar): FATF, dernek ve vakıflara uygulanan tedbirlerin terörizmin finansmanı riskine göre odaklanmış olmaktan çok tüm sektörü kapsayan geniş bir çerçeve olduğunu ve meşru faaliyetleri zorlaştırabilecek yükler getirebildiğini belirtiyor.

Etkinlik. 11 çıktının üçü "önemli ölçüde etkili" bulundu: risk değerlendirmesi ve koordinasyon (IO.1), uluslararası iş birliği (IO.2) ve mali istihbarat (IO.6). Kalan sekizi "ılımlı ölçüde etkili" notu aldı; kuyumcuyu doğrudan ilgilendiren finansal olmayan sektörün denetimi ve önleyici tedbirler (IO.4) ile terörizmin finansmanına ilişkin hedefli mali yaptırımlar (IO.10) bunlar arasında. Hiçbir çıktı "düşük" notu almadı.

Güçlendirilmiş takip. FATF, raporda teknik uyum ve etkinlik notlarına dayanarak Türkiye'yi güçlendirilmiş takip sürecine aldığını belirtiyor; bu kararda hangi ölçütlerin uygulandığı FATF'ın 5. tur prosedür belgesinde düzenlenir. Haziran 2026 Genel Kurulunda kabul edilen yol haritası, takip sürecinin de temelidir. Yol haritasında kuyumcu ve dövizciyi ilgilendiren başlıklar arasında döviz bürolarında müşteriyi tanıma yükümlülüklerine uyumun artırılması, finansal olmayan yükümlülerin terörizmin finansmanına ilişkin yaptırım yükümlülüklerini anlamasının ve bunlara uyumunun güçlendirilmesi ve yeni listeleme kararlarının gecikmeksizin uygulanması yer alıyor. Döviz bürolarına düşen kimlik tespiti görevlerini dövizciler için MASAK yükümlülükleri yazımızda ayrıca ele aldık.

5. "Gri Liste Riski" Tartışması: FATF Metni ve MASAK Duyurusu

MASAK'ın 23 Eylül 2026 tarihli duyurusu, rapor sonuçlarının Türkiye'nin stratejik bir eksikliği olmadığını ve dolayısıyla gri liste riskinin bulunmadığını FATF tarafından tescil ettiğini belirtiyor. Bu ifade MASAK'ın raporu yorumlamasıdır; FATF'ın yayımladığı rapor metninde "gri liste riski yoktur" anlamında bir tespit yer almaz. Raporda yer alan resmî sonuçlar; teknik uyum ve etkinlik notları, Türkiye'nin güçlendirilmiş takip sürecine alınması ve 3 yıllık yol haritasıdır.

Okur için pratik sonuç şudur: Türkiye, FATF'ın 19 Haziran 2026 tarihli artırılmış izleme listesinde yer almıyor ve rapor yeni bir listeleme kararı içermiyor. Ancak güçlendirilmiş takip, yol haritasındaki eylemlerin FATF'a düzenli olarak raporlanacağı anlamına gelir. MASAK duyurusu, raporda tespit edilen konulardaki çalışmaların 2026-2030 dönemine ilişkin ulusal strateji belgesi ve 2025-2029 dönemine ilişkin yayılma finansmanı strateji belgesi çerçevesinde süreceğini de bildiriyor. Yükümlü denetimlerinin ve sektörden beklentilerin önümüzdeki yıllarda gündemde kalması bu nedenle beklenen bir sonuçtur.

6. Kuyumcu Bulguları: Kısa Özet

Rapor, kıymetli maden ve taş ticaretini finansal olmayan yükümlüler içinde en yüksek riskli sektörler arasında sayıyor ve bu sektördeki yüksek riskli yükümlülerin her yıl denetlendiğini kaydediyor. Öte yandan sektörde lisanssız faaliyet gösterenlerin sayısını endişe kaynağı olarak görüyor. Kuyumcuları da kapsayan finansal olmayan yükümlülerin genelinde ise terörizmin finansmanı riskinin büyük ölçüde hedefli mali yaptırım (liste) kontrolü dışında ele alınmadığını ve büyük işletmeler dışında iç kontrol tedbirlerinin eksik olduğunu belirtiyor. Kuyumcular, finansal olmayan sektörde şüpheli işlem bildirimi yapan başlıca grup olarak da öne çıkıyor. Bu bulguların ayrıntısını ve her birinin dükkân pratiğindeki karşılığını FATF Türkiye raporundaki kuyumcu bulguları yazımızda ele alıyoruz. Raporda risk yöntemi olarak anılan alternatif değer transferi konusunu ise hawala rehberimizde bulabilirsiniz.

7. Haziran 2026 Gri Liste Değişiklikleri ve Ekim Genel Kurulu

FATF, 17-19 Haziran 2026 Genel Kurulunda artırılmış izleme listesini şöyle güncelledi:

• Eklenenler: Irak ve Bosna-Hersek.
• Çıkarılanlar: Cezayir ve Namibya (eylem planlarını tamamlayıp başarılı saha ziyaretinin ardından).

FATF, gri listedeki ülkeler için güçlendirilmiş müşteri tanıma tedbiri uygulanmasını istemez; bu bilginin risk analizinde dikkate alınmasını ister. Türkiye'de riskli ülkelerle ilgili işlemlerde uygulanacak tedbirler Tedbirler Yönetmeliği ve MASAK düzenlemeleri çerçevesinde belirlenir; güncel uygulama için MASAK duyurularını takip edin. Kuyumcu için anlamı, bu ülkelerle bağlantılı müşteri ve işlemlerin risk değerlendirmesinde ayrıca tartılmasıdır. Güncel liste, 26-30 Ekim 2026 haftasında Paris'te yapılacak Genel Kurul ve çalışma grubu toplantılarında yeniden gözden geçirilecek; işlem yaptığınız ülkelerin durumunu bu tarihten sonra FATF sitesinden teyit edin.

8. Malvarlığı Dondurma Rejimi: 6415 ve 7262 Sayılı Kanunlar

Malvarlığının dondurulması, kişinin malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisinin kaldırılması veya kısıtlanmasıdır; rejimin temeli, terörizmin finansmanına ilişkin 6415 sayılı Kanun ile kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanına ilişkin 7262 sayılı Kanundur. BM Güvenlik Konseyi listelerine dayanan dondurma kararları Resmî Gazete'de yayımlanır, yayım anından itibaren gecikmeksizin bağlayıcıdır ve güncel kararlar MASAK'ın internet sitesinde ilan edilir. Kararın gereğini yerine getirmeyen kişi için hapis cezasına varan adli ve idari yaptırımlar öngörülmüştür.

6415 sayılı Kanunun 7 nci maddesi ise BM listelerinden ayrı olarak Türkiye'deki malvarlığı hakkında "iç dondurma" kararı alınmasına imkân verir: Mahkemelerce terör örgütü olduğuna kesin olarak karar verilen yapılarla bağlantılı fiillere ilişkin makul sebep bulunduğunda, Değerlendirme Komisyonunun önerisi üzerine Hazine ve Maliye Bakanı ile İçişleri Bakanı birlikte karar verir. Karar derhal uygulanır ve kırk sekiz saat içinde Ankara ağır ceza mahkemesinin onayına sunulur. 2026'daki son örnekte, 10 Temmuz 2026 tarihli kararla 6 kişi ve 3 kuruluşun malvarlığı donduruldu, ayrı bir kararla 1 kişi hakkındaki dondurma kaldırıldı; iki karar da 14 Temmuz 2026 tarihli ve 33310 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Kaldırma kararları da en az ekleme kararları kadar önemlidir: listeden çıkarılan kişiyle işlem yapmaya devam etmek, eski listeye göre işlem reddetmek kadar hatalı bir sonuç doğurabilir. Madde ayrıntıları, ceza hükümleri, itiraz süreci ve liste türlerinin tamamı için yaptırım taraması rehberine bakabilirsiniz.

9. Kuyumcuya Düşen: Liste Kontrolü ve İşlem Yapmama Yükümlülüğü

Kuyumcu, sarraf ve döviz büroları 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüdür. Malvarlığı dondurma rejimi bu yükümlülüğe iki somut görev ekler; FATF yol haritasının finansal olmayan yükümlülerin yaptırım yükümlülüklerine uyumunu ayrıca hedeflemesi, bu iki görevin denetimlerde daha sık sorulacağına işaret ediyor:

1. Kontrol etme: Resmî Gazete'de yayımlanan ve MASAK sitesinde ilan edilen dondurma kararlarını takip etmek; müşterinin dondurma listelerinde olup olmadığını işlem öncesinde kontrol etmek. Bu kontrolün ön şartı sağlıklı kimlik tespitidir: 370.000 TL¹ ve üzeri işlemlerde (sürekli iş ilişkisinde tutara bakılmaksızın) kimlik tespiti zaten zorunludur ve liste taraması ancak doğru kimlik bilgisiyle anlamlıdır.
2. İşlem yapmama: Listedeki bir kişiyle karşılaşıldığında satış, alım, havale veya başka herhangi bir tasarruf işlemi gerçekleştirmemek; elde bulunan malvarlığını dondurmak ve durumu MASAK'a bildirmek. Böyle bir karşılaşma aynı zamanda şüpheli işlem bildirimi disiplinini de tetikleyebilir: şüpheli işlem bildiriminde tutar sınırı yoktur ve bildirim, şüphenin oluşmasından itibaren 10 iş günü içinde MASAK Online üzerinden yapılır. Hangi durumun hangi bildirim yoluyla yapılacağını MASAK'a bildirim rehberimizde karşılaştırdık.

10. Hızlı Kontrol Listesi

• Dondurma kararlarını (ekleme ve kaldırma) düzenli takip ediyor muyum: Resmî Gazete ve MASAK duyuruları?
• Yeni müşteri ve yüksek tutarlı işlem öncesinde liste kontrolü iş akışımın parçası mı?
• Kimlik tespiti eşiği (370.000 TL) ve sürekli iş ilişkisi kuralını personelim biliyor mu?
• Listede eşleşme çıkarsa izlenecek adımlar (işlemi durdur, varlığı dondur, MASAK'a bildir) yazılı mı?
• Irak ve Bosna-Hersek bağlantılı müşteri ve işlemleri risk değerlendirmemde ayrıca tartıyor muyum?
• 26-30 Ekim 2026 haftasındaki Genel Kuruldan sonra FATF listelerini yeniden kontrol edeceğim bir hatırlatma var mı?
• İşlem ve bildirim kayıtlarımı 8 yıl saklıyor muyum?

FATF yol haritası yaptırım kararlarının gecikmeksizin uygulanmasını öncelikli eylemler arasına aldığı için, EksenGOLD'un MASAK uyum modülü kimlik tespitini satış akışına bağlar ve müşteriyi yaptırım ve risk taramasından geçirir; ayrıntılı sorularınız için SSS sayfamıza göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• FATF, Mutual Evaluation Report of Türkiye (Eylül 2026)
• FATF, Türkiye ülke sayfası (notlar ve yayım tarihi)
• FATF, Outcomes FATF Plenary, 17-19 June 2026
• FATF, Jurisdictions under Increased Monitoring - 19 June 2026
• FATF, Etkinlik takvimi (Plenary and Working Group Meetings, 26-30 Ekim 2026)
• FATF, Outcomes FATF Plenary, 26-28 June 2024
• FATF, Jurisdictions under Increased Monitoring - October 2021
• FATF, Procedures for the FATF Fifth Round of AML/CFT Mutual Evaluations
• FATF, The 2022 and 2013 Methodologies
• MASAK, Ülkemizin FATF 5'inci Tur Karşılıklı Değerlendirme Raporu Yayımlandı (23 Eylül 2026)
• MASAK, 6415 sayılı Kanun 7. madde kapsamında iç dondurma kararları
• MASAK, BKK ve Cumhurbaşkanı Kararı ile malvarlıkları dondurulanlar
• Resmî Gazete, 14 Temmuz 2026, Sayı 33310
• 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• 7262 sayılı Kanun, Resmî Gazete (31.12.2020)