PEP Nedir? Kamusal Nüfuz Sahibi Kişi Rehberi (2026)

PEP nedir sorusu, son yıllarda kuyumcu, sarraf ve döviz bürolarının MASAK uyum gündemine giren en önemli başlıklardan biri. PEP (politically exposed person), yani siyasi nüfuz sahibi kişi kavramı, uluslararası standartlarda FATF tarafından tanımlanır; Türk mevzuatındaki karşılığı ise **"kamusal nüfuz sahibi kişi"**dir. 17 Kasım 2022'de yayımlanan 21 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği, bu kişilere yönelik sıkılaştırılmış tedbirleri finansal kuruluşların yanı sıra kıymetli maden alım satımı yapan işletmeler ve döviz büroları dahil tüm MASAK yükümlüleri için ayrıntılı biçimde düzenledi. Bu yazıda PEP tanımını, yerli-yabancı ayrımını, aile üyeleri ve yakınların durumunu ve tezgâh başında pratikte ne yapmanız gerektiğini özetliyoruz.

Özet

• PEP, FATF tanımıyla kendisine önemli bir kamu görevi emanet edilmiş veya edilmekte olan kişidir; Türk mevzuatındaki karşılığı kamusal nüfuz sahibi kişidir.
• Konu Türkiye'de, Tedbirler Yönetmeliği'nin 26/A maddesi ile 17 Kasım 2022 tarihli ve 32016 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 21 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği ile düzenlenir.
• Yabancı PEP'lerde sıkılaştırılmış tedbirler asgari zorunluluktur; yerli (Türkiye tarafından seçilen/atanan) ve uluslararası kuruluş PEP'lerinde ilişki yüksek riskli değerlendirilirse uygulanır.
• Tedbirler PEP'in eşini, birinci derece akrabalarını ve yakınlarını da kapsar.
• Üç asgari tedbir: üst seviyedeki görevlinin onayı, malvarlığı ve fon kaynağının tespiti, iş ilişkisinin sıkı gözetimi.
• Görevden ayrılan PEP'e tedbirler en az 1 yıl daha uygulanır; risk sürüyorsa süre uzatılabilir.

1. PEP Nedir? FATF Tanımı

FATF (Mali Eylem Görev Gücü), PEP'i "kendisine önemli bir kamu görevi emanet edilmiş veya edilmekte olan gerçek kişi" olarak tanımlar: devlet ve hükûmet başkanları, üst düzey siyasetçiler, üst kademe kamu yöneticileri, üst düzey yargı ve ordu mensupları, kamu iktisadi teşebbüslerinin üst yöneticileri ve önemli siyasi parti görevlileri bu kapsamdadır. FATF'ın 12 No.lu Tavsiyesi finansal kuruluşlara, 22 No.lu Tavsiyesi ise kıymetli maden ve taş ticareti yapanların da içinde bulunduğu finansal olmayan iş ve mesleklere (DNFBP) PEP tedbirlerini taşır.

Kritik nokta şudur: PEP statüsü bir suçlama değildir. FATF bunu açıkça vurgular; tedbirler önleyici niteliktedir ve her PEP'in suça karıştığı anlamına gelmez. Amaç, kamu gücünün yolsuzluk veya rüşvet gelirlerinin aklanmasında kötüye kullanılma ihtimaline karşı ek bir kontrol katmanı kurmaktır.

2. Türkiye Mevzuatında Karşılığı: Kamusal Nüfuz Sahibi Kişi

21 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği'ne göre kamusal nüfuz sahibi kişi: "yurt içinde veya yabancı bir ülkede seçimle veya atama yoluyla kendisine önemli bir kamusal görev tevdi edilen üst düzey gerçek kişiler ile uluslararası kuruluşların yönetim kurulu üyeleri, üst düzey yöneticileri ile eşdeğer görev yapan diğer kişiler"dir.

Tebliğ, dayanağını Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik'in 26/A maddesinden ve Uyum Programı Yönetmeliği'nin 13'üncü maddesinden alır; yayımı tarihi olan 17 Kasım 2022'de yürürlüğe girmiştir. MASAK ayrıca uygulamaya yön veren "Kamusal Nüfuz Sahibi Kişilere Yönelik Uygulama Rehberi"ni yayımlamıştır.

3. Yerli ve Yabancı PEP Ayrımı

Tebliğ, FATF standardıyla uyumlu iki kademeli bir yaklaşım kurar:

• Yabancı PEP: Yabancı bir ülke tarafından seçilen veya atanan kamusal nüfuz sahibi kişilerle (ve eş, birinci derece akraba, yakınlarıyla) kurulan iş ilişkilerinde ve işlemlerde sıkılaştırılmış tedbirler her durumda, asgari zorunluluk olarak uygulanır.
• Yerli PEP ve uluslararası kuruluş görevlileri: Türkiye tarafından seçilen veya atanan ya da uluslararası kuruluşlarda görev yapan kişilerde aynı tedbirler, iş ilişkisinin veya işlemin yüksek riskli olarak değerlendirilmesi durumunda devreye girer.

Yani yerli PEP'lerde otomatik ret veya otomatik ek tedbir yoktur; risk temelli bir değerlendirme yapılır ve risk yüksekse yabancı PEP rejimi aynen uygulanır.

Önemli güncelleme: 7 Ocak 2026 tarihli 31 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği ile yabancı PEP'lerin basitleştirilmiş tedbirlerden yararlanma imkânı kaldırılmıştır. 2026'da yürürlüğe giren diğer değişiklikler için 2026 MASAK tebliğ değişiklikleri yazımıza göz atın.

4. Aile Üyeleri ve Yakın İlişkili Kişiler

Tedbirler yalnızca PEP'in kendisiyle sınırlı değildir; eşi ve birinci derece akrabaları da kapsamdadır. Tebliğ ayrıca "yakını" kavramını geniş tanımlar: bir çıkar veya amaç birlikteliği olarak değerlendirilebilecek, birinci derece dışındaki akrabalık, nişanlılık, şirket ortaklığı veya şirket çalışanı olmak gibi her türlü sosyal, kültürel veya ekonomik yakınlık bu kapsama girer. Pratikte bu, müşterinin kendisi PEP olmasa bile, bir PEP'in iş ortağı veya yakını olması halinde aynı ek tedbirlerin gündeme gelebileceği anlamına gelir.

5. Kuyumcu, Sarraf ve Dövizciler İçin Pratikte Ne Anlama Gelir?

Kuyumcu, sarraf ve döviz büroları 5549 sayılı Kanun kapsamında MASAK yükümlüsüdür. Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar mevzuatta "finansal olmayan belirli iş ve meslekler" (FOBİM) arasında sayılır; yetkili müesseseler (döviz büroları) ise finansal kuruluştur. Tebliğ her iki grubu da açıkça kapsar ve şu temel yükümlülüğü getirir: müşterinin ya da gerçek faydalanıcının kamusal nüfuz sahibi kişi olup olmadığının belirlenmesi için makul tedbirlerin alınması.

Pratikte bu kontrolün doğal adresi, kimlik tespiti anıdır: işlem tutarı 370.000 TL¹ ve üzerindeyse (sürekli iş ilişkisinde tutara bakılmaksızın) kimlik tespiti zaten zorunludur; PEP sorgusu bu akışa eklenmelidir. Elde edilen bilgi ve belgeler 8 yıl saklanır. PEP statüsü tek başına şüpheli işlem bildirimi sebebi değildir; ancak işlemde şüphe oluşursa bildirimin tutar sınırı olmaksızın, şüphenin oluşmasından itibaren 10 iş günü içinde MASAK Online üzerinden yapılması gerekir.

6. Hangi Ek (Sıkılaştırılmış) Tedbirler Gerekir?

Tebliğ'in 4'üncü maddesi, yabancı PEP'lerle (ve yüksek riskli yerli PEP ilişkilerinde) asgari üç tedbiri zorunlu kılar:

1. Üst seviye onay: İş ilişkisinin kurulması, sürdürülmesi veya işlemin gerçekleştirilmesi, işletmedeki üst seviyedeki görevlinin onayına bağlanır.
2. Kaynak tespiti: Kişiye ait veya işleme konu malvarlığı ve fonların kaynağının tespiti için makul tedbirler alınır.
3. Sıkı gözetim: Uygulanan kontrollerin sayısı ve sıklığı artırılır; ilave kontrol gerektiren işlem türleri belirlenerek iş ilişkisi yakından izlenir.

Kişi görevden ayrılsa veya PEP niteliğini kaybetse bile bu tedbirler en az 1 yıl daha sürdürülür; ilişki risk teşkil etmeye devam ediyorsa süre uzatılabilir. Yükümlülüklere uyulmaması halinde 5549 sayılı Kanun'da öngörülen cezalar uygulanır. Yaptırım tutarları yıldan yıla yeniden değerlemeyle değiştiğinden, ceza rakamlarının o yıl geçerli halini MASAK'ın yayımladığı tablodan kontrol etmekte yarar var.

7. Hızlı Kontrol Listesi

• Müşteri kabulünde ve kimlik tespitinde PEP sorgusu yapıyor muyuz?
• Gerçek faydalanıcıyı da PEP açısından değerlendiriyor muyuz?
• Eş, birinci derece akraba ve "yakın" kapsamını biliyor muyuz?
• Yabancı PEP'te üst seviye onay mekanizmamız tanımlı mı?
• Fon kaynağı sorgusunu belgeliyor ve 8 yıl saklıyor muyuz?
• Görevden ayrılan PEP için 1 yıl izleme süresini takip ediyor muyuz? Detaylı sorular için SSS sayfamıza bakabilirsiniz.

PEP kontrolü, kâğıt üzerinde ağır görünse de doğru kurgulanmış bir müşteri kabul akışında birkaç saniyelik bir adımdır; EksenGOLD'un MASAK uyum modülü, üst seviye onaydan görev sonrası bir yıllık izleme süresine kadar ek tedbirlerin takibini müşteri kabulünün doğal bir parçası haline getirir.

Kaynaklar

• MASAK Genel Tebliği (Sıra No: 21) - Resmî Gazete, 17.11.2022, Sayı 32016
• MASAK - Kamusal Nüfuz Sahibi Kişilere Yönelik Uygulama Rehberi
• Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
• FATF Guidance: Politically Exposed Persons (Recommendations 12 and 22)
• MASAK - FOBİM için MASAK Yükümlülükleri Rehberi