Kuyumcular için MASAK Uyum Rehberi (2026)

Kuyumcular ve sarraflar, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yükümlü sayılır. Bu, belirli işlemlerde müşterinin kimliğini tespit etme, şüpheli işlemleri MASAK'a bildirme ve kayıtları saklama sorumluluğu anlamına gelir. Bu rehber, yükümlülükleri sade bir dille özetler ve denetime hazır olmanın pratik yolunu gösterir. Metinde geçen terimlerin kısa tanımları için kuyumcu ve MASAK sözlüğüne bakabilirsiniz.

Özet#

• Kuyumcu ve sarraflar 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüdür; üç temel sorumluluk vardır: kimlik tespiti, şüpheli işlem bildirimi ve kayıtların saklanması.
• Kimlik tespiti, sürekli iş ilişkisinde ve tutar eşiğine ulaşan işlemlerde zorunludur; eşik 7 Ekim 2026'dan itibaren 370.000 TL'dir (Tedbirler Yönetmeliği md. 5/1-b).
• Şüpheli işlem bildirimi tutardan bağımsızdır; işlemin niteliğindeki şüphe yeterlidir ve bildirim gizlidir.
• Kayıtlar denetimde ibraz edilebilir olmalıdır; dijital ve aranabilir arşiv denetim hazırlığında belirleyici fark yaratır.

MASAK nedir, kuyumcuyu neden ilgilendirir?#

MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu), kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadele eden kamu kurumudur. Kıymetli maden ticareti nakde yakın ve yüksek değerli olduğu için, kuyumcular ve döviz büroları mevzuatta açıkça yükümlü gruplar arasında sayılır. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ciddi idari para cezalarına yol açabilir.

Kuyumcuların temel yükümlülükleri#

Üç ana başlık öne çıkar:

• Kimlik tespiti: Belirli işlem türlerinde ve tutar eşiklerinde müşterinin kimliği tespit edilir ve kaydedilir.
• Şüpheli işlem bildirimi (ŞİB): Olağan dışı ya da aklama şüphesi taşıyan işlemler MASAK'a bildirilir.
• Kayıtların saklanması: Kimlik ve işlem kayıtları, mevzuatta öngörülen süre boyunca eksiksiz saklanır.

Kimlik tespiti ne zaman zorunlu?#

Kimlik tespiti; sürekli iş ilişkisi kurulmasında ve belirli tutar eşiğine ulaşan işlemlerde zorunludur. Eşik tutarı zaman zaman güncellenir; 7 Ekim 2026'dan itibaren 370.000 TL'dir¹. Güncel rakam için her zaman Tedbirler Yönetmeliğinin (md. 5/1-b) yürürlükteki metnini esas alın. Pratikte doğru yaklaşım, eşiğe yakın tüm işlemlerde tespiti standart hâle getirmektir — böylece sınırda kalan işlemlerde hata riski ortadan kalkar. Kimlik tespiti tek seferlik bir adım da değildir: mevzuat, iş ilişkisi boyunca devam eden bir izleme ister; bunun günlük işleyişe nasıl çevrildiğini sürekli izleme yazımızda ele aldık.

Şüpheli işlem bildirimi (ŞİB) nasıl yapılır?#

Bir işlemin şüpheli sayılması için tutarın büyük olması gerekmez; işlemin mantığa aykırı, bölünmüş ya da kimlikten kaçınan bir yapıda olması yeterlidir. Şüphe oluştuğunda işlem, öngörülen süre içinde MASAK'a bildirilir. Bildirim yükümlülüğü, işlemin gerçekleşip gerçekleşmemesinden bağımsızdır. Kıymetli maden sektörüne özgü şüphe işaretlerini, MASAK'ın 2026 tarihli alternatif değer transferi rehberinden derleyerek hawala yazımızda sıraladık.

Kayıtlar ne kadar saklanır?#

Kimlik tespit belgeleri ve işlem kayıtları, mevzuatta belirtilen süre boyunca saklanır ve denetimde ibraz edilebilir olmalıdır. Kağıt arşiv hem kayıp riski taşır hem de denetimde hızlı erişimi zorlaştırır; dijital ve aranabilir bir arşiv burada belirleyici fark yaratır.

Uyumu pratikte nasıl kolaylaştırırsınız?#

Manuel süreçte en büyük risk insan hatasıdır: atlanan kimlik tespiti, geç kalınan bildirim, bulunamayan kayıt. EksenGOLD MASAK uyum modülü bu adımları otomatikleştirir — her kimlik tespiti, banka hareketi ve fatura kaydı, oluşturan ve zaman damgasıyla denetim izine işlenir. Denetim talep edildiğinde risk analizi raporunu ve kimlik tespit formlarını dakikalar içinde alırsınız. Uyumu fiilen yürüten kişinin bu ekranlarda bir gününün nasıl geçtiğini, uyum skorundan denetim paketine kadar MASAK uyum görevlisi yazımızda adım adım anlattık.

Kuyumcu tarafındaki tüm modülleri kuyumcu yazılımı sayfamızda görebilir, ücretsiz demo ile deneyebilirsiniz.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli eşik ve süreler için MASAK'ın güncel resmi mevzuatını esas alın.