İçindekiler 8 başlık
Özel matrah, altın satışında katma değer vergisinin ürünün tamamı üzerinden değil, satış bedelinden külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanmasıdır. Kuyumcu faturasını diğer sektörlerin faturasından ayıran temel kural budur.
Özet#
- Altından mamul veya altın içeren ziynet eşyası ile sikke altın tesliminde matrah, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutardır.
- Külçe altın teslimi ayrıca istisna kapsamındadır.
- Ayrışmanın dayanağı ürünün ayarı, gramı ve milyem karşılığıdır.
- Külçe bedelinin resmî referansı, KDV Genel Uygulama Tebliği uyarınca Borsa İstanbul'un son resmî işgünü külçe altın kapanış fiyatıdır; uygulamada referans fiyatı (anlık piyasa, önceki gün kapanışı veya belge kaynağındaki işlem anı kuru) işletme kendi tercihine göre belirler ve tutarlı uygular, elle/sabit fiyat kullanılmaz.
Neden böyle bir kural var?#
Bir bilezik satıldığında bedelin büyük bölümü, ürünün içindeki altının kendi değeridir. Bu değer kuyumcunun yarattığı bir katma değer değildir; katma değer işçilikte, tasarımda ve kâr marjındadır. Vergi de bu mantığa göre kurgulanmıştır: KDV yalnızca katma değer kısmı üzerinden hesaplanır.
Kavramsal örnek#
22 ayar bir bilezik satıldığını ve satış bedelinin 100.000 TL olduğunu varsayalım:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Satış bedeli | 100.000 TL |
| Külçe altın bedeli (has karşılığı) | 88.000 TL |
| Özel matrah | 12.000 TL |
| KDV | 12.000 TL üzerinden, geçerli oranla |
Rakamlar yalnızca mantığı göstermek içindir. Gerçek hesap ürünün ayarına, gramına ve esas alınan referans has altın fiyatına göre değişir; ayrıntılı hesap adımları için kuyumcu faturası nasıl hesaplanır rehberine bakabilirsiniz.
Ayar ve milyem neden önemli?#
Ayrışmanın dayanağı ürünün has altın karşılığıdır. 14 ayar bir ürünle 22 ayar bir üründe aynı gramda bile has karşılığı farklıdır; bu yüzden hesap milyem üzerinden kurulur. Faturada ayar ve gram bilgisi yoksa, hesabın nasıl kurulduğu ne müşteri ne de denetim tarafından görülebilir.
Faturada ne görünmeli?#
- Ürünün gramı, ayarı ve milyem karşılığı
- Esas alınan referans has altın fiyatı ve tarihi/dayanağı
- Külçe altın bedeli (matrah dışı kalan kısım)
- Özel matrah tutarı
- Geçerli oranla hesaplanan KDV
- Toplam satış bedeli
Ayrıntılı anlatım için kuyumcu özel matrah faturası sayfasına bakabilirsiniz.
En sık yapılan üç hata#
Özel matrah gereken satışı normal esasla kesmek. KDV ürünün tamamı üzerinden hesaplanır; vergi fazla ödenir ve fiyat rekabeti kaybedilir.
Külçe bedelini dayanaksız bir fiyattan hesaplamak. Elle girilen ya da rastgele bir andan seçilen fiyat, matrahı savunulamaz hale getirir. Tebliğdeki resmî referans BİST son resmî işgünü kapanışıdır; hangi referansla çalışılacağı mali müşavirle netleştirilmeli ve her faturada fiyatın tarihi/dayanağı belgelenebilmelidir.
Ayar/gram bilgisini belgeye yazmamak. Ayrışmanın dayanağı budur; yazılmadığında hesap doğrulanamaz.
Pırlantalı ve taşlı ürünler#
Ürünün altın dışındaki kısmı (taş, işçilik) ayrıştırmanın dışında farklı değerlendirilir. Faturada altın bedeli ile diğer kalemlerin ayrıştırılması gerekir; tereddütlü ürün gruplarında mali müşavire danışılmalıdır. Taş laboratuvar ortamında üretilmişse ayrıca bir beyan yükümlülüğü doğar: 24 Haziran 2026'dan bu yana sentetik veya laboratuvar üretimi ibaresinin faturada da yer alması zorunludur, ayrıntısı sentetik taş beyanı yazısındadır.
Alış tarafı karıştırılmasın#
Özel matrah satış tarafındaki KDV hesabına ilişkindir. Vatandaştan yapılan altın alımı satış değil alıştır ve gider pusulasıyla belgelenir; belge en geç 7 gün içinde düzenlenir.
Kuyumcu fatura sistemi sayfasında satış, alış ve uyum belgelerinin tek akışta nasıl üretildiğini görebilir, ücretsiz demo ile deneyebilirsiniz.
Not: Oran, istisna ve uygulama ayrıntıları için GİB'in güncel mevzuatını ve mali müşavirinizin görüşünü esas alın.